Zagrożenia

 

Zagrożenia

Ogólna charakterystyka zagrożeń

Gwałtowny rozwój ekonomiczny, otwarcie rynków zbytu i coraz bardziej dynamiczny rozwój wymiany towarowej, obok optymistycznych i pozytywnych przemian, przynosi również negatywne, nagłe, często bardzo niebezpieczne wydarzenia zagrażając w różny sposób zdrowiu, a nawet życiu społeczeństwa. Wiąże się to przede wszystkim z powszechnym używaniem materiałów i środków zawierających substancje niebezpieczne dla człowieka. Najbardziej niebezpieczne dla człowieka nie jest samo używanie produktów, ale proces ich wytwarzania, a zwłaszcza moment transportu środków toksycznych.

Innym zagrożeniem jest sam proces cywilizacyjny. Gwałtowny wzrost populacji ludzkiej, zwiększenie liczby ludności oraz uzależnienie ludzi od dostaw wody, gazu, prądu i energii elektrycznej, stwarza poważne zagrożenie związane z ewentualnymi awariami infrastruktury technicznej, które mogą być niebezpieczne nie tylko dla zdrowia, ale także dla życia. Coraz bardziej zauważalne zaburzenia klimatu, gwałtowne zjawiska przyrodnicze stwarzają zagrożenia dla ludzi w miejscach, w których one do tej pory nie występowały.

Zachodzące zmiany polityczne, mogą powodować niezadowolenia grup lub jednostek. Przy obecnych możliwościach technicznych, nawet pojedynczy człowiek jest w stanie zagrozić wielu osobom. Olbrzymia ilość newralgicznych punktów, które mogą generować duże zagrożenia, stawia akty terroru czy też destrukcyjne działania jednostek na coraz wyższej pozycji w hierarchii zagrożeń we współczesnym świecie.

Współczesna niestabilność i nieprzewidywalność potencjalnych zagrożeń, ewentualność zagrożenia lokalnym konfliktem zbrojnym może być brana pod uwagę jako rezultat niespodziewanego rozwoju sytuacji geopolitycznej. Pomimo coraz doskonalszych systemów zabezpieczeń, ilość zagrożeń wewspółczesnych czasach ciągle wzrasta. Można przypuszczać, że będzie ona zwiększać się wraz z rozwojem cywilizacyjnym.

Każda działalność ludzka ściśle związana jest z ryzykiem wystąpienia niepożądanych zdarzeń zagrażających zdrowiu i życiu człowieka oraz jego otoczeniu. Nie jest możliwe wyeliminowanie wszystkich czynników powodujących stan zagrożenia, stąd też możemy mówić, że zawsze występuje pewne ryzyko zwane "ryzykiem szczątkowym", które jest akceptowalne w zależności od sytuacji w jakiej podejmowana jest decyzja - dobrowolnie, czy też niezależnie od woli.

W zarządzaniu sytuacjami kryzysowymi, decyzje podejmowane są zwykle w warunkach niepewności bądź też w warunkach dużego ryzyka, gdyż z jednej strony każdy człowiek nieustannie dokonuje oceny sytuacji, podejmuje decyzje, czy ryzyko związane z określonym działaniem jest usprawiedliwione, a z drugiej strony istnieje ryzyko niezależne od wyboru ludzkiego. Jest to spowodowane faktem, że zagrożenia posiadają charakter dynamiczny i często nie są w pełni określone i zawierają elementy, które są bardzo trudne do przewidzenia, a częstokroć są po prostu nieznane.

Do podstawowego ogólnego zbioru zagrożeń, można zaliczyć:

  • zagrożenia naturalne
    (wszelkie groźne zjawiska związane z naturą)
  • zagrożenia techniczne
    (związane z cywilizacyjnym i gospodarczym rozwojem społeczeństw)
  • akty terroru, mające swoje źródło w rozmyślnych destrukcyjnych poczynaniach ludzi
  • "inne"
    (zjawiska, które trudno zakwalifikować jednoznacznie do powyższych grup).

Wymienione zagrożenia (zdarzenia krytyczne) zmniejszają poczucie bezpieczeństwa, wiarę w sprawiedliwość, zmniejszają poczucie własnej wartości, wolę życia i optymizm. Różne oblicza tych zdarzeń niszczą bezcenne zasoby przyrodnicze, kulturalne, materialne i psychologiczne, niezbędne do utrzymania zdrowego, spokojnego i bezpiecznego funkcjonowania człowieka.

Definicje zagrożeń

Powódź

Powódź - przejściowe zjawisko hydrologiczne polegające na wezbraniu wód rzecznych lub morskich w ciekach wodnych, zbiornikach lub na morzu powodujące po przekroczeniu przez wodę stanu brzegowego zatopienie znacznych obszarów lądu - dolin rzecznych, terenów nadbrzeżnych lub depresyjnych, doprowadzające do wymiernych strat społecznych i materialnych. Jest jedną z najbardziej groźnych i niszczycielskich w skutkach klęsk żywiołowych. Walka z nią jest stale aktualnym problemem ogólnoświatowym. Poważny wpływ na występowanie powodzi ma istniejący układ rzek oraz występująca w poszczególnych okresach roku sytuacja hydrologiczno-meteorologiczna.

Powodzie w Polsce ze względu na proces powstawania, wezbrania można podzielić na typy:

  • opadowe - których przyczyną są silne opady naturalne czyli o dużym natężeniu lub rozlewne na dużym obszarze zlewnym.
  • roztopowe - których przyczyną jest gwałtowne topnienie śniegu
  • zimowe - których przyczyną jest nasilenie niektórych zjawisk lodowych
  • sztormowe - których przyczyną są silne wiatry, sztormy występujące na zalewach i wybrzeżach

Przyczyny wystąpienia powodzi mogą więc być wielorakie: intensywne opady deszczu, roztopy wiosenne, zatamowanie biegu rzeki przez zatory lodowe czy osuwiska, uszkodzenie obiektów hydrotechnicznych (np. przerwanie tamy), cofka, tsunami i in. Paradoksalnie, częstym i bardzo groźnym zjawiskiem na terenach suchych jest tzw. powódź błyskawiczna (z ang.: flash flood).

Wielkość powodzi określa się w 3-stopniowej skali:

  • małe - o zasięgu lokalnym,
  • średnie - o zasięgu regionalnym, nie mają wpływu na funkcjonowanie państwa,
  • duże - o zasięgu krajowym, mają charakter klęski żywiołowej, zakłócają normalne funkcjonowanie państwa lub jego dużej części, istnieje wtedy konieczność pomocy międzynarodowej.

Pożar

Pożar - niekontrolowany proces spalania w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Warunkiem zapoczątkowania i przebiegu procesu jakim jest pożar (podobnie jak w procesie spalania) jest istnienie czworokąta spalania:

  • materiał palny
  • utleniacz
  • ciepło
  • skomplikowane reakcje łańcuchowe (wolne rodniki)

Pożary należą do grupy najważniejszych zagrożeń zarówno czasu wojny, jak i pokoju (pożary naturalne i wywołane działalnością człowieka).

Przyczyny pożarów:
  • czasu pokoju:
    • wadliwa instalacja elektryczna, przebicie izolacji elektrycznej, zwarcie
    • podpalenia
    • nieumyślne zaprószenia ognia przez człowieka
    • wypadki komunikacyjne
    • wypalanie traw
    • susze
    • niedopałki papierosów
    • pozostawione bez nadzoru źródła ciepła
    • wadliwość instalacji gazowej
    • szkła w lesie
    • wyładowania atmosferyczne
    • samozapalenia - dotyczy substancji, które zostały silnie skoncentrowane w jednym miejscu, jak na przykład: wilgotne siano, wata, torf, węgiel, farby. W ich wnętrzu, ze względu na brak cyrkulacji powietrza, wytwarza się temperatura powyżej 200°C (zazwyczaj powyżej 250°C!), co prowadzi do tlenia, a dalej powstania płomieni. Niektóre rośliny (Pirofity) i całe formacje roślinne są przystosowane do okresowych pożarów, a ich budowa i wydzielane przez nie substancje (np. olejki eteryczne) sprzyjają samozapłonowi.
  • czasu wojny:
    • użycie bojowych środków zapalających (np. granatów, napalmu, termitu)
    • promieniowanie cieplne po wybuchu na przykład bomby atomowej

Susza

Susza - długotrwały okres bez opadów atmosferycznych lub nieznacznym opadem w stosunku do średnich wieloletnich wartości. Powoduje przesuszenie gleby, zmniejszenie lub całkowite zniszczenie upraw roślin alimentacyjnych (a co za tym idzie klęski głodu), zmniejszenie zasobów wody pitnej, a także zwiększone prawdopodobieństwo katastrofalnych pożarów.

Wyróżnia się suszę atmosferyczną, glebową i fizjologiczną.

  • susza atmosferyczna ma miejsce, gdy przez 20 dni nie występują opady deszczu
  • susza glebowa oznacza niedobór wody w glebie, powodujący straty w rolnictwie
  • susza fizjologiczna w środowisku jest woda, ale nie może być pobrana

Susze atmosferyczna i glebowa zanikają stosunkowo szybko.

Snieżyce

Snieżyce to intensywny opad śniegu z towarzyszącym mu porywistym wiatrem. Podczas trwania śnieżycy wiatr przenosi zarówno śnieg spadający, jak też podnoszony z powierzchni pokrywy śnieżnej.

Terroryzm

Terroryzm - pojęcie najczęściej definiowane jako użycie siły lub przemocy przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie na danej grupie ludności lub państwie ustępstw w drodze do realizacji określonych celów. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych obywateli zmusić do odpowiednich zachowań.

Jak postępować na wypadek różnych zagrożeń

Powódź

W przypadku ostrzeżenia o zagrożeniu powodziowym:

  • przenieś wartościowe rzeczy na górne kondygnacje budynku,
  • jeśli możesz - odeślij dzieci i osoby starsze w bezpieczne miejsce, np. do rodziny, znajomych,
  • ustal sposoby kontaktowania się z rodziną,
  • jeśli dysponujesz radiotelefonem to zapewnij sobie akumulatory do jego zasilania,
  • naucz najbliższych członków rodziny jak odłączać źródła energii, gazu i wody,
  • usuń środki, które mogłyby stać się źródłem skażenia - pestycydy i wszystkie chemikalia, z piwnic, garaży i zabudowań gospodarczych,
  • zgromadź w domu niezbędną ilość nie psującej się żywności oraz wody pitnej,
  • przenieś na górne kondygnacje miejsca sypialne,
  • przez cały czas słuchaj podawanych przez radio komunikatów o zagrożeniu i sposobach postępowania
  • zapewnij sobie odpowiednią ilość źródeł światła - latarki, świece, zapasowe baterie do radia i latarek,
  • zapewnij wszystkim domownikom odpowiednią odzież i obuwie,
  • jeżeli masz sprzęt pływający (pontony, łodzie), utrzymaj go w sprawności i używaj go wyłącznie podczas zagrożenia życia - prąd wody może porwać sprzęt wraz z osobami,
  • wyprowadź lub wywieź żywy inwentarz w bezpieczne miejsce, wskazane przez gminny komitet przeciwpowodziowy,
  • zapewnij zwierzętom paszę na co najmniej dwie, trzy doby,
  • poznaj drogi ewakuacyjne i zapoznaj z nimi swoich najbliższych sąsiadów,
  • podczas powodzi dostosuj się do poleceń osób prowadzących akcję ratunkową.

W razie ewakuacji zabierz ze sobą najcenniejsze rzeczy, dokumenty, odzież i produkty żywnościowe na dwa, trzy dni.

  • Wyłącz odbiorniki energii (prąd, gaz) i wodę.
  • Zamknij mieszkanie.

Śnieżyca - Zamieć

Pod pojęciem "burza śnieżna" należy rozumieć wielogodzinne obfite opady śniegu połączone z silnymi wiatrami.

W przypadku ostrzeżenia o burzy śnieżnej powinieneś:

  • pozostać w domu w czasie opadów,
  • jeśli musisz wyjść, ubierz się ciepło, najlepiej wielowarstwowo,
  • zachowaj szczególną ostrożność poruszając się po zaśnieżonym i oblodzonym terenie,
  • zachowaj ostrożność przy odśnieżaniu, gdyż jest to stresujący wysiłek fizyczny.

Unikaj podróżowania w czasie burzy śnieżnej, jeśli jednak musisz to zrobić to:

  • wyjeżdżaj z zapasem paliwa,
  • powiadom kogokolwiek o docelowym miejscu podróży oraz o przewidywanej trasie przejazdu,
  • jeśli posiadasz radiotelefon to zabierz go ze sobą,
  • zabierz ze sobą prowiant i koce.

Jeśli utknąłeś w drodze

  • pozostań w samochodzie, nie szukaj sam pomocy,
  • umocuj na antenie lub dachu samochodu jaskrawą część ubrania (najlepiej koloru czerwonego) tak, aby była widoczna dla ratowników,
  • pozostaw włączone światła, abyś był widoczny, pamiętaj jednak by nie rozładować akumulatora,
  • siedząc w samochodzie poruszaj ramionami i nogami w celu utrzymania normalnego obiegu krwi,
  • ogrzewanie samochodowe wykorzystuj oszczędnie, uważaj aby spaliny z pracującego silnika nie dostawały się do wnętrza samochodu.

Huragan

W przypadku ostrzeżenia o zbliżającym się huraganie:

  • słuchaj porad podawanych przez rozgłośnie radiowe i telewizyjne, w jaki sposób się zachowywać,
  • w przypadku gdy będzie to konieczne:
    • zabezpiecz okna,
    • zamknij główny zawór instalacji gazowej,
  • wnieś do wewnątrz przedmioty, które mogą być porwane przez wiatr np. pojemniki na śmieci, meble ogrodowe,
  • zaopatrz się w żywność, wodę pitną oraz baterie do radia i latarek,
  • napełnij zbiorniki paliwa w twoim samochodzie,
  • jeśli dysponujesz radiotelefonem to zapewnij sobie akumulatory do jego zasilania,
  • naucz najbliższych członków rodziny jak odłączać źródła energii, gazu i wody,
  • jeśli otrzymasz polecenie ewakuacji - uczyń to natychmiast. Przed opuszczeniem domu odłącz źródła energii, gazu i wody.

Gdy nadejdzie huragan :

  • jeśli nie ewakuowałeś się i pozostajesz w domu nie zbliżaj się do okien.

Gdy huragan przejdzie:

  • uważaj na zerwane przewody sieci elektrycznej,
  • sprawdź zniszczenia, przy zachowaniu szczególnych środków ostrożności,
  • wezwij odpowiednie służby do przywrócenia dostaw wody gazu i energii elektrycznej, jeśli jesteś przekonany, że sieci zostały uszkodzone lub zniszczone.

Toksyczne środki przemysłowe

WSKAZÓWKI DLA RATUJĄCYCH

Osoby biorące udział w akcji ratowniczej lub likwidowaniu awarii muszą być wyposażone w aparaty izolujące do ochrony dróg oddechowych oraz ubranie gazoszczelne.

AMONIAK NH3

Amoniak jest bezbarwnym, silnie trującym gazem o ostrym "gryzącym" zapachu.

Wywołuje przykre pieczenie w gardle, ślinotok, nudności, łzawienie i ból głowy. Przy dużych dawkach może spowodować nieodwracalne zmiany w organizmie np. utrata wzroku, zmiany w płucach.

PIERWSZA POMOC

  • Poszkodowanego należy wynieść ze skażonego środowiska.
  • Zdjąć skażoną odzież, ciepło okryć.
  • Zapewnić dopływ świeżego powietrza.
  • Przy zatruciu dróg oddechowych usunąć śluz z jamy ustnej i gardła,
  • ułożyć poszkodowanego na boku, zapewnić bezwzględny spokój i bezruch (groźba obrzęku płuc nawet do 48 godz.).
  • Przy zatruciach drogą pokarmowa podawać rozcieńczony roztwór kwasu
  • octowego, sok z cytryny lub wodny roztwór kwasu cytrynowego, mleko.
  • Skażone oczy płukać pod bieżącą wodą około 15 minut przy podwiniętych powiekach.
  • Skórę zmywać 15 minut dużą ilością bieżącą wody.
  • Wezwać lekarza, przewozić chorego tylko w pozycji leżącej.

W przypadku gdy istniej prawdopodobieństwo utraty przytomności, poszkodowanego transportować w pozycji bocznej ustalonej.

CHLOR Cl

Chlor jest gazem silnie trującym i żrącym. Działa głównie na drogi oddechowe i skórę. Tworzy ciężki, ścielący się obłok o żółtym zabarwieniu.

Wywołuje podrażnienie błon śluzowych oczu, gardła i górnych dróg oddechowych. Powoduje łzawienie, kichanie, ślinotok, kaszel i obrzęk płuc. Może doprowadzić do śmierci.

PIERWSZA POMOC

  • Poszkodowanego wynieść za skażonego środowiska.
  • Zdjąć skażoną odzież, ciepło okryć, ułożyć wysoko i zapewnić spokój.
  • W razie zatrzymania oddechu stosować oddychanie "usta - usta", jeżeli jest taka możliwość zastosować aparat oddechowy z tlenem.
  • Skażoną skórę zmywać obficie wodą z mydłem i przykryć jałowym opatrunkiem - nie nakładać opasek oparzeniowych.
  • Oczy płukać dużą ilością bieżącej wody przy odwiniętych powiekach.
  • Wezwać lekarza. Transport jest możliwy jedynie w pozycji leżącej.

W przypadku gdy istniej prawdopodobieństwo utraty przytomności, poszkodowanego transportować w pozycji bocznej ustalonej.

CHLOROWODÓR HCl

Chlorowodór jest bezbarwnym gazem o duszącej woni, dymiący w wilgotnym powietrzu. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie wydzielając przy tym znaczną ilość ciepła i tworząc mocny kwas chlorowodorowy (kwas solny).

Objawy zatrucia przewlekłego:

Uszkodzenie szkliwa zębów, zapalenie spojówek, przewlekłe zapalenie spojówek. Częsty kontakt z roztworem wodnym może wywołać zmiany zapalne skóry.

PIERWSZA POMOC

Zatrucie inhalacyjne:

  • Wynieść poszkodowanego ze skażonego środowiska.
  • Ułożyć w wygodnej pozycji półleżącej lub siedzącej, zapewnić spokój i całkowity bezruch (wysiłek może spowodować obrzęk płuc).
  • Chronić przed utratą ciepła.
  • Podawać tlen do oddychania.
  • Natychmiast wezwać lekarza.

Skażenie skóry:

  • Zdjąć skażoną odzież i obficie zmywać skórę wodą bieżącą.
  • Nie stosować środków zobojętniających (alkalizujących).
  • Na oparzenia założyć jałowy opatrunek.
  • Wezwać lekarza.

Skażenie oczu:

  • Oczy płukać obficie wodą przez 15 minut.
  • Konieczna pilna pomoc okulistyczna w każdym przypadku skażenia oczu.

Zatrucie drogą pokarmową:

  • Nie wywoływać wymiotów.
  • Podać do picia białka jaj kurzych albo mleko.
  • Nie podawać nic innego doustnie.
  • W każdym przypadku transport do szpitala pod nadzorem lekarza.

 

Jeśli zaskoczy nas burza, a nie możemy wejść do bezpiecznego budynku, najlepiej pozostać w samochodzie.

Straż Pożarna przypomina, że w czasie ulewnych deszczy, burz i silnego wiatru warto pamiętać o kilku zasadach.

Zachowanie w domu:
1.Zapewnić sobie dostęp do mediów, np. poprzez przenośne radio (z bateriami) oraz awaryjne oświetlenie np. latarkę, świeczki, a także żywność, wodę oraz niezbędne lekarstwa. Słuchaj/oglądaj ostrzeżenia w lokalnych mediach.

2. Zastanów się nad ewentualnymi drogami i miejscem ewakuacji (np. piwnica).

3. Usuń z balkonów, tarasów lekkie materiały, które mogą zostać porwane przez wiatr i stworzyć dodatkowe zagrożenie.

4. Sprawdź zamknięcie otworów okiennych i drzwiowych oraz zabezpiecz je skutecznie przed otwarciem (np. okiennice, sztaby).

5. Nie wychodź lub wyjeżdżaj z domu, jeśli nie musisz (przełóż odwiedziny lub zakupy).

6. Wyłącz urządzenia elektryczne i gazowe (zawory, bezpieczniki).
7. Unikaj korzystania z telefonów komórkowych.
8. Nie podchodź do okien i drzwi w czasie burzy.
9. Udaj się do bezpiecznego pomieszczenia na najniższej kondygnacji domu, np. piwnic i usiądź pod ściana nośną, z daleka od przeszklonych drzwi i okien.10. Pozasłaniaj okna żaluzjami lub zasłonami.
10. W razie potrzeby ewakuacji z budynku mieszkalnego zabierz ze sobą najcenniejsze rzeczy, dokumenty, odzież i produkty żywnościowe na dwa, trzy dni.
11. Wyłącz odbiorniki energii (prąd, gaz) i wodę
12. Zamknij mieszkanie.

W przypadku, gdy burza i deszcz zaskoczy nas w terenie:
W czasie gwałtownych burz z wyładowaniami atmosferycznymi i opadami deszczu:
1. Nie chroń się pod drzewami,
2. Unikaj powierzchni wyniesionych: pagórki, balkony, podesty, tarasy oraz dużych otwartych przestrzeni,
3. Nie używaj telefonów komórkowych na terenie otwartym,
4. Nie zbliżaj się do słupów i linii energetycznych,
5. Wyjdź ze zbiornika wodnego, akwenu, rzeki, basenu, nie kąp się i nie pływaj łodzią, kajakiem, pontonem, itp.,
6. Nie zbliżaj się do żadnych leżących na ziemi przewodów energetycznych i trakcji elektrycznej,
7. Powiadom służby ratownicze ( Państwową Straż Pożarną) o leżących na drogach drzewach, słupach, zerwanych trakcjach, urwanych i wiszących gzymsach, rynnach, daszkach, reklamach i innych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i bezpieczeństwa ruchu komunikacyjnego.

Gdy jedziemy pojazdem należy pamiętać:
Jeżeli w czasie podróży spotka Cię burza, gwałtowne opady deszczu, wichura zachowaj
szczególną ostrożność, jeżeli nie musisz nie kontynuuj jazdy, zatrzymaj się w miejscu
bezpiecznym (na parkingu), unikaj parkowania pojazdu pod drzewami, kominami, słupami
i innymi wysokimi a niezabezpieczonymi konstrukcjami (reklamy, itp.) oraz sieciami
elektroenergetycznymi.